Gần như mọi nguyên liệu tạo màu và hương cho món nếp đều có mùa. Gấc chỉ rộ vài tháng cuối năm, hoa bưởi chỉ nở vài tuần đầu năm, lá dong khan nhất đúng dịp Tết.
Biết lịch mùa thì mua rẻ hơn, được hàng đẹp hơn, và quan trọng nhất là biết khi nào phải trữ để dùng cả năm. Bài này đi theo vòng một năm.
Đầu năm: mùa hoa bưởi và lá dong
Lá dong khan và đắt nhất vào sát Tết. Mua sớm hơn một tuần.
Đặt trước với hàng quen từ đầu tháng chạp. Đỡ phải chạy.
Gấc cũng đang mùa vào dịp này. Mua nhiều và trữ.
Lạt tre cũng khan vào sát Tết. Mua cùng lá.
Sau Tết thì hoa bưởi bắt đầu nở. Mùa chỉ vài tuần.
Đây là lúc duy nhất tự cất nước hoa bưởi được. Canh đúng mùa.
Hoa bưởi bán ở chợ theo cân. Hoặc xin ở vườn quen.
Mua hoa buổi sáng sớm. Còn hé và thơm nhất.
Nếp cái hoa vàng vừa thu hoạch xong. Thơm nhất trong năm.
Mua nếp cho cả nửa năm vào lúc này. Nếu có chỗ trữ.
Rằm tháng giêng là dịp làm mâm chay lớn. Chuẩn bị trước.
Đậu xanh và đậu đen cũng sẵn. Mua trữ.
Chè kho và bánh chưng là món của mùa này. Nguyên liệu đều sẵn.
Ghi lại mình đã mua gì và bao nhiêu. Năm sau tính đúng hơn.
Giữa năm: lá và hoa xanh tốt
Lá dứa và lá cẩm xanh tốt nhất vào mùa mưa. Cắt được nhiều.
Đậu biếc ra hoa rộ. Hái và phơi để trữ.
Phơi hoa trong bóng râm chứ đừng phơi nắng gắt. Nắng làm bạc màu.
Đây là lúc trữ lá khô cho cả năm. Phơi hoặc cấp đông.
Tết Đoan Ngọ giữa năm là dịp làm cơm rượu. Và bánh ú tro.
Lá tre sẵn vào dịp này. Mua tươi hoặc khô.
Mùa hè nóng nên món nếp nguội được ưa hơn. Chè và xôi ăn nguội.
Dừa sẵn quanh năm nhưng rẻ nhất mùa hè. Mua vắt nước cốt trữ đông.
Trái cây mùa hè phối với chè nếp. Xoài, mít, nhãn.
Cẩn thận với mốc thời gian trong mùa nóng. Mọi thứ rút xuống một nửa.
Không trữ lá tươi lâu trong mùa ẩm. Mốc rất nhanh.
Kiểm hũ đồ khô thường xuyên hơn. Mùa nồm dễ mốc.
Phơi lại đồ khô vào ngày nắng. Trước khi cất lại.
Mùa này là lúc trồng thêm cây. Cắm cành dễ sống.
Cuối năm: mùa cốm và mùa gấc
Mùa thu là mùa cốm. Chỉ vài tuần.
Cốm tươi ăn ngay trong ngày. Để lâu là khô cứng.
Cốm khô trữ được lâu. Dùng làm chè và bánh.
Chuối tiêu chín ăn với cốm. Cặp của mùa thu.
Hồng và na cũng vào mùa. Bày mâm Trung thu.
Trung thu là dịp làm bánh nếp. Bánh dẻo và bánh nướng.
Gấc bắt đầu chín từ cuối thu. Rộ vào cuối năm.
Mua gấc đúng mùa và trữ đông. Dùng cả năm sau.
Bóp thịt gấc với rượu rồi chia phần trước khi đông. Lấy ra là dùng ngay.
Nếp mới thu hoạch vào cuối năm. Thơm nhất.
Đậu và hạt cũng thu vào mùa này. Mua trữ.
Chuẩn bị dần cho Tết từ tháng mười một. Đỡ chen chúc.
Mua đồ khô trước, đồ tươi sau. Thứ tự hợp lý.
Ghi danh sách mua Tết từ sớm. Bổ sung dần.
Trữ cho trái mùa
Cấp đông là cách trữ tốt nhất cho lá. Rửa sạch và để ráo trước.
Chia phần nhỏ theo mỗi lần dùng. Không phải rã cả túi.
Ghi tên và ngày lên túi. Trong ngăn đông trông giống nhau hết.
Thịt gấc bóp rượu rồi ép dẹt trong túi zip. Rã nhanh và tiết kiệm chỗ.
Nước cốt lá cẩm nấu đậm rồi đông thành viên. Khay đá.
Nước cốt lá dứa cũng vậy. Nhưng không đun.
Nước cốt dừa đông thành viên. Rã ra khuấy lại là mịn.
Hoa đậu biếc phơi khô và cất hũ kín. Giữ được cả năm.
Lá dứa và lá cẩm phơi khô được. Màu nhạt hơn nhưng bền.
Đồ khô cất nơi tối và khô. Ánh sáng làm bạc màu.
Kiểm hũ mỗi vài tháng. Mốc thì bỏ cả hũ.
Không cấp đông lại thứ đã rã. Một chiều.
Trữ vừa đủ dùng tới mùa sau. Trữ quá nhiều thì hỏng.
Ghi vào lịch khi nào mùa tới. Để không lỡ.
Đi chợ cho khéo
Đi chợ sớm thì hàng tươi nhất. Nhất là lá và hoa.
Đi chợ cuối buổi thì rẻ hơn. Nhưng ít lựa chọn.
Lên danh sách trước khi đi. Tránh mua thừa.
Kiểm tủ và hũ trước khi lên danh sách. Nấu từ thứ đang có.
Đi chợ truyền thống cho lá và rau. Siêu thị cho đồ khô và đồ hộp.
Hỏi người bán mùa nào có gì. Nguồn tin tốt nhất.
Giữ mối vài hàng quen. Họ để dành hàng tốt.
Mang túi vải và hộp đi chợ. Giảm túi nilon.
Mua lá cuối cùng trong buổi chợ. Đỡ bị đè bẹp.
Về nhà thì sơ chế ngay. Đừng để cả ngày trong túi.
Rửa, để ráo, rồi mới cất. Cất lá ướt là mốc.
Ghi lại giá để so giữa các lần. Biết lúc nào rẻ.
Mua đúng mùa luôn rẻ và ngon hơn. Nguyên tắc gọn nhất.
Món theo mùa cũng hợp thời tiết hơn. Lý do thứ hai.
Lịch nhắc cho cả năm
Ghi lịch mùa vào điện thoại. Đặt nhắc trước mỗi mùa một tuần.
Nhắc mua gấc vào cuối năm. Trữ đông cho cả năm sau.
Nhắc canh mùa hoa bưởi đầu năm. Mùa rất ngắn.
Nhắc đặt lá dong trước Tết một tháng. Sát ngày là khan.
Nhắc hái và phơi hoa đậu biếc giữa năm. Lúc ra hoa rộ.
Nhắc canh mùa cốm vào mùa thu. Chỉ vài tuần.
Nhắc kiểm hũ đồ khô mỗi ba tháng. Bỏ thứ đã mốc.
Nhắc phơi lại đồ khô vào ngày nắng. Nhất là sau mùa nồm.
Nhắc thay đất chậu cây mỗi năm. Cây khỏe hơn.
Nhắc kiểm ngăn đông mỗi vài tháng. Dùng thứ để lâu nhất trước.
Một cuốn sổ bếp cũng làm được việc này. Không cần điện thoại.
Ghi cả giá và nơi mua. Năm sau đỡ tìm.
Ghi cả những gì đã hỏng. Để không lặp lại.
Sau vài năm là có lịch riêng của nhà mình. Quý hơn mọi bài viết.
