Làm món nếp không cần nhiều đồ. Người xưa chỉ có một cái chõ và một cái cối, và làm ra được mọi món xôi bánh mà hôm nay ta vẫn ăn.
Nhưng cũng có vài thứ đáng mua, và nhiều thứ được quảng cáo là không thể thiếu thì thật ra rất ít dùng. Bài này chia ra rõ hai nhóm đó.
Thứ đáng có nhất
Xửng hấp là thứ đầu tiên. Không có thì không đồ xôi được.
Xửng inox rẻ và bền. Lựa chọn phổ biến nhất.
Chọn xửng vừa nồi nhà mình. Đo đường kính trước khi mua.
Xửng hai tầng thì đồ được hai màu. Tiện cho mâm nhiều màu.
Xửng tre cho mùi thơm nhẹ. Nhưng khó rửa và nhanh mốc.
Chõ gỗ là dụng cụ truyền thống. Xôi đồ chõ gỗ dẻo và thơm hơn.
Chõ gỗ cần chăm và dùng đúng cách. Không hợp người mới.
Nồi đủ lớn để nước không cạn giữa chừng. Quan trọng hơn ta tưởng.
Rá hoặc rổ để đãi và để ráo nếp. Thứ đơn giản mà dùng mỗi lần.
Đũa cả để xới xôi. Thìa làm nát hạt.
Khăn xô để lót và để phủ. Hai ba cái.
Rây lọc nước cốt lá. Hoặc vải màn.
Cân nhà bếp. Đong nếp và đậu cho đúng.
Năm sáu thứ này là đủ làm mọi món xôi. Không cần thêm.
Chõ gỗ và cách dùng
Chõ gỗ làm xôi dẻo và thơm hơn xửng inox. Gỗ hút bớt hơi nước.
Xôi đồ chõ ít bị ướt mặt. Ưu điểm rõ nhất.
Chõ mới phải ngâm nước trước khi dùng lần đầu. Vài tiếng.
Luộc chõ với nước gừng để khử mùi gỗ. Cách cũ.
Trước mỗi lần dùng thì ngâm chõ cho no nước. Khoảng nửa tiếng.
Chõ khô đặt lên bếp thì nứt. Bước ngâm là bắt buộc.
Rửa chõ bằng nước nóng, không dùng xà phòng. Gỗ ngấm mùi xà phòng.
Phơi khô hẳn rồi mới cất. Ẩm là mốc.
Cất nơi thoáng, không bọc kín. Gỗ cần thở.
Thấy mốc thì chà bằng muối và phơi nắng. Mốc nặng thì bỏ.
Chõ dùng nhiều thì bền hơn chõ để lâu. Nghịch lý của đồ gỗ.
Chõ nứt nhẹ vẫn dùng được. Ngâm nước thì gỗ nở khít lại.
Không hợp người ít nấu. Xửng inox thực tế hơn.
Mua chõ nếu làm xôi thường xuyên. Đầu tư đáng cho người hay làm.
Khuôn và đồ tạo hình
Khuôn đóng xôi làm mâm cỗ gọn đẹp. Tròn hoặc vuông.
Khuôn inox bền và dễ rửa. Lựa chọn tốt nhất.
Khuôn nhựa rẻ nhưng nhanh nứt. Và ám màu.
Lót lá hoặc màng vào khuôn trước khi đóng. Gỡ ra dễ.
Đóng lúc xôi còn nóng. Nguội thì không kết dính.
Nén vừa tay chứ đừng nén chặt. Chặt thì bết.
Một cái bát cũng làm khuôn được. Lót màng rồi úp ngược.
Khuôn bánh trung thu dùng cho bánh dẻo. Nhiều cỡ.
Khuôn silicon dễ gỡ nhưng hình không sắc nét. Đánh đổi.
Không cần mua cả bộ khuôn. Một hai cái là đủ.
Rửa và phơi khô ngay sau khi dùng. Xôi khô bám rất chắc.
Ngâm nước ấm vài phút là rửa nhẹ tay được. Đừng cạo.
Cất khuôn nơi khô. Inox cũng gỉ nếu ẩm.
Khuôn dùng vài lần một năm thì mượn cũng được. Không cần mua.
Cối, chày và máy xay
Cối đá giã muối vừng cho kết quả tốt nhất. Giữ được kết cấu.
Máy xay làm vừng ra dầu và bết. Khác hẳn giã.
Nếu dùng máy thì nhấn từng nhịp ngắn. Đừng xay liên tục.
Cối cũng dùng để giã đậu xanh và giã lá. Nhiều việc.
Cối đá nặng và bền. Dùng được cả đời.
Cối sành nhẹ hơn nhưng dễ vỡ. Cẩn thận khi giã mạnh.
Rửa cối bằng nước, không dùng xà phòng nhiều. Đá xốp ngấm mùi.
Phơi khô hẳn sau khi rửa. Chống mốc.
Máy xay sinh tố xay lá lấy nước cốt rất tốt. Việc mà cối làm chậm.
Máy xay khô để xay đậu và hạt. Tiện nếu làm nhiều.
Không cần cả cối lẫn máy. Chọn theo món mình hay làm.
Người làm muối vừng thường xuyên thì nên có cối. Đáng.
Người chỉ làm xôi thì máy xay là đủ. Cho khâu lấy nước lá.
Rửa máy ngay sau khi xay lá. Màu bám vào cối nhựa.
Những thứ không cần mua
Nồi nấu xôi chuyên dụng. Xửng và nồi thường làm được hết.
Máy làm xôi tự động. Rất ít dùng và chiếm chỗ.
Bộ khuôn mười hình. Dùng được một hai cái.
Màu thực phẩm đóng lọ. Đã có lá và củ.
Bột lá dứa và bột lá cẩm nếu mua được lá tươi. Màu và mùi kém hơn.
Khuôn tạo hình phức tạp. Khó gỡ và khó rửa.
Dao tỉa chuyên dụng nhiều món. Một con dao nhỏ sắc là đủ.
Giấy nến in hình. Giấy trơn làm cùng việc.
Nhiệt kế bếp cho món xôi. Không cần.
Cân đo đếm tới từng gam. Món nếp không cần chính xác vậy.
Bộ hũ đựng đồng bộ đắt tiền. Hũ thủy tinh cũ dùng tốt.
Mua dần theo nhu cầu thật. Không mua theo bộ.
Sau vài tháng là biết mình thiếu gì. Lúc đó mua.
Bếp gọn thì nấu dễ hơn. Đồ nhiều là cản trở.
Bảo dưỡng để dùng được lâu
Rửa ngay sau khi dùng. Xôi và đậu khô bám rất chắc.
Ngâm nước ấm vài phút thay vì cạo. Đỡ xước dụng cụ.
Không dùng miếng cọ kim loại lên inox. Xước và mau xỉn.
Phơi khô hoàn toàn trước khi cất. Ẩm là gỉ và mốc.
Đồ gỗ và tre thì phơi nơi thoáng. Không phơi nắng gắt cả ngày.
Nắng gắt làm gỗ nứt. Bóng râm thoáng gió là tốt nhất.
Không bọc kín đồ gỗ khi cất. Gỗ cần thở.
Xửng tre mốc thì chà muối và phơi. Mốc nặng thì bỏ.
Khuôn inox lau khô rồi cất nơi khô. Inox cũng gỉ nếu ẩm lâu.
Cối đá tráng nước nóng sau khi dùng. Không dùng nhiều xà phòng.
Kiểm gioăng và khớp nối mỗi vài tháng. Với đồ có nắp.
Bỏ thứ nứt hoặc sứt mẻ. Mảnh rơi vào đồ ăn.
Gom đồ làm món nếp vào một chỗ. Lấy ra là đủ bộ.
Dọn và kiểm cả bộ hai lần một năm. Trước Tết và giữa năm.
